İsrail Mallarının boykotu öncesi markaları tanıyın!

Kitlesel en büyük eylem olan boykotun toplumumuzda ne kadar doğru ve kapsamlı şekilde yürütüldüğüne dikkat çekmek amacıyla markaları tanımanız için bir makale yazdım. Öyle ki, ülke terörü olarak adlandıracağımız ve 1 ayı aşkın süredir devam eden İsrail’in Gazze işgali sonrası, hem ülkemizde hem de Dünya’da özellikle İsrail menşeili ürün ve markalara karşı ciddi bir boykot eylemi yaşanması bazen umulduğu gibi tam olarak hedefe yönelik olmayabiliyor.

Son zamanlarda sıklıkla gördüğümüz, “ Coca Cola dökerek, temizlik ve deterjan malzemelerini parçalayarak.”  yapılan eylemlere, “ Gıda ve Hizmet “ alanında faaliyet gösteren cafe ve restoranlarda eklendi. Peki ama ne kadar işe yarıyor, doğru şekilde yapılıyor mu?

Bunun yanıtını, bazı kaynaklara da değinerek bu yazı da vermeye çalışacağız.

Öncelikle belirtmek gerekir ki; savaşın her türlüsü yeryüzündeki insan eliyle çıkartılmış en kötü eylemdir, sonuçları en acı çözümdür. Özellikle kadınlar ve bilhassa çocuklar ölüyorsa, lanetin en büyüğüne layıktır!
Bizler bu yazımızda, ülkemizde özellikle fiziksel eylemlere daha çok maruz kalan cafe, restoran ve hizmet sektöründe faaliyet gösteren, İsrail menşeili olduğu düşünülen markalara değineceğiz. Bu arada, liste bayağı kabarık aslında, ama bu listede yer alan markaların her biri için elbette bahsetmeye niyetimiz yok ve temelde ne amaçla böyle bir yazıya ihtiyaç duyduğumuzu da birkaç örneğin arasında, belirtilen fikir odaklarıyla anlayacağınızı düşünüyoruz.

Öyleyse başlayalım:

Coca Cola – Çok Uluslu Bir Marka!

“Dr. John Pemberton, 8 Mayıs 1886’da Georgia, Atlanta’daki Jacobs’ eczanesinde dünyadaki ilk Coca‑Cola’yı sundu.”

Markanın hikayesi, tüm resmi sitelerde bu cümle ile başlar!

Oliver Cache tarafından 1839 senesinde kurulan Berkshire Hathaway Inc. Holding’in çoğunluk hissesine sahip olduğu Coca Cola, Dünya’nın bilinen en köklü çok uluslu şirketlerin başında geliyor. BlackRock, Keller Williams Relty Inc, Varguard Gourop Inc, Coldwell Banker, ReMax, Alphabet gibi birçok marka ve şirketin de sahibi olan bu holding, sadece Coca Cola markasıyla dünya genelinde 500+ bin çalışana sahiptir. Şirketin, Dünya genelindeki çalışan sayısı hakkında ise kesin bir bilgi yoktur.

Ülkemizde 1964 senesinde Has ailesinin girişimiyle, İstanbul Meşrubat Sanayi Anonim Şirketi adıyla giriş yaptı. O tarihten bu yana, Dünya’nın 5 kıtasında faaliyet gösteren Coca Cola, özellikle Avrasya, Asya ve Afrika’daki 90 ülkedeki idari ve üretim yapılanmasının merkesi olarak İstanbul’u tercih etmiştir.

Şuan ülkemizde, 10 fabrikada direkt olarak 10bin, dolaylı olarak diğer tüm kuruluş ve işletmelerinde 30bin kişiye istihdam sağlıyor.

Coca-Cola’nın Parası İsrail’e Mi Gidiyor?

“Her kola, Filistinli bir çocuğa mermi!” gibi gerçekten tüyleri ürperten bir söz illaki duymuşsunuzdur çevrenizde. Bazısı için İsrail’den ve haliyle Coca-Cola’dan nefret etmek için gerçekten yeterli bir söz! Peki, doğru mu?
Ülkemizde çoğunluk hissesi (%50+) Anadolu Grubu’n elinde olan Coca Cola, paydaşları haricinde %100 halka açık arz edilen 200 ülkede faaliyet gösteren, 130+ senelik bir işletmedir. Yani, iddaa edildiği üzere, halka arz edilmiş bir şirket yapısı bulunan Coca Cola’nın satışlarından direkt olarak İsrail Devleti’ne giden bir kazanç pekte mümkün görünmüyor. Amerika Birleşik Devletleri menşeili bir marka olsa da, şirket yapısından ötürü özellikle kâr edilen tutarın paydaşlara aktarıldığı bir gerçek. Dünya’nın başta Newyork Borsası olmak üzere, birçok farklı borsasında, yerel işletme ünvanıyla da işlem gördüğü bir gerçek. O halde, “Her Coca-Cola, Filistinli bir bebeğe kurşun olarak mı dönüyor?”
Söz konusu bu iddaaya hem objektif, hem de ticari mantıkla baktığımızda böyle bir durumun söz konusu olmadığı açıkca görülüyor.

Her benzer olayda, ipin ucuna ilk asılan ve akla ilk gelen marka olarak Coca Cola’yı örnek vermemiz, aslında tüm boykot eyleminin haksız veya haklı bir gerekçeyle yapıldığı ile ilgili değil. Hatırlatmak istediğimiz, belki de birçoğumuzun toplumsal hafızasından silinen bir gerekçesi daha var.

Cola Turka adıyla, ülkemizde biranda ortaya çıkan ve ülke genelinde başarılı tanıtım ve reklam kampanyaları ile yerli kola markası olarak oldukça beğenilen bebek bir girişimi, özellikle toptan kanallarda ( son satıcı ) perişan eden Coca Cola’nın ta kendisidir. Bu bir gerçektir! Herhangi bir olay sonrasında, kitlesel boykotun ülkemizde ilk hedefe oturtulan markası olan Coca Cola için, gerçekten ve sağlam bir gerekçe gerekiyorsa, yerli markamıza savaş açtığı geçmiş dönemdeki hamleleri belki de asla unutulmaması gerekenlerin başında geliyor.

Akla İlk Gelen Gıda ve Temizlik Ürünleri : Ariel, Pantene , Clear, Nescafe, Lipton

Herhalde, süpermarketlere gittiğinizde bu ürünlerden birini her ziyarette mutlaka görüyorsunuzdur. Hatta, bu ürünlerden bazısını kullanıyorsunuzdur. Hatta, bu ürünlerden hepsinden en azından birer adet evde vardır… Bu “ Hatta” ları sürdürmek bize de acı geliyor ama, dahasını sizde tahmin ediyorsunuz elbette!

Tek tek bu markaların tarihinden bahsedemeyiz ama , hepsi İsrail menşeili ( İsrail Malı) mı bir göz atalım yine de,

Ariel , P&G kısaltmasıyla  bilinen Procter & Gamble firmasına ait bir markadır. 1946 senesinde ilk kez ALO adıyla, sonrasında 1967’de şuan bilinen şirket bünyesinde, Birleşik Krallık ( Büyük Britanya ) ülkesine aittir.

Pantene, yine aynı marka P&G çatısı altında kurulmuş, fakat menşei Hollanda olan kişisel bakım markasıdır.

Clear, çok uluslu şirketlerden biri olan Unilever firması altında, 1981 senesinde ilk İtalya’da üretilen ve kullanımına başlanan markalardan biridir.

Nescafe, Dünya’nın en büyük global gıda şirketlerinden biri olan Nestle markası altında, 1938 senesinde İsviçre’de kurulan ve dağıtımına başlanan bir markadır.

Lipton, yine Unilever markası altında 1890 senesinde İskoçya’da kurulmuş bir marka olarak, 2003 senesinden sonra Pepsi ile ortaklaşa bir marka oluşumuna gitmiştir.
Hepsinden kısa kısa bahsettik, görüldüğü üzere menşeilerinden bir tanesi dahi İsrail’de bulunmamasına rağmen, global veya çok uluslu şirketler olarak, 100 seneye yakın veya aşkın sürelerdir Dünya marketlerinde raflardaki yerini koruyorlar.

Yine bunlar içinde, sermayedar olarak İsrail finansmanı yok veya kesin var diyemiyoruz. Sonuçta, birçok halka açık arz edilen şirketler. Ama, bireysel veya kurumsal anlamda illaki İsrailli veya İsrail sermayeli ortaklar vardır.

Bizim yazı da temel düşünce olarak baz aldığımız, “ Hayır, sanılanın aksine bu şirketlerin arkasında İsrail sermayesi yok!” düşüncesi değil. Zaten başında da belirttik, bunların çoğu toplumsal bir boykot söz konusu olduğunda ilk akla gelen markalar oluşu.

Mesela, Coca Cola örneğinde verdiğimiz gibi, sonuç kısmında gördüğümüz ülkemizdeki istihdam potansiyelin yanı sıra, aynı markanın da bu elim olaydan sonra Filistinde’de yatırımı olan tek, çok uluslu şirket olduğu dipnot bilgisini de iliştirelim yazıda. Yani evet, en büyük kitlesel güç olan protesto veya boykot imkanı, bu gibi durumlarda kesinlikle caydırıcı olabilir. Ama, bunun ülke ve toplum üzerinde başta maddi zararı veya olumsuz etkisi de göz önüne alınmalı. “ Her şey para değil!” Elbette değil. Ama daha etkili, daha caydırıcı hatta bu markaların global ve ülkemizdeki tekeline son verecek çözümler de var.

Onlardan örneklerle bahsedersek, herhalde yazının anlamı daha doğrusu felsefesi daha iyi anlaşılmaya başlayacaktır.

Visa ve MasterCard’a Yerli Rakibimiz Var, Troy!

Yazının giriş, gelişme ve sonrasında sonuç bölümü için en güzel örneklerden biriyle başlayalım dedik. TROY, Bankalararası Kart Merkezi A.Ş. ( BKM ) tarafından 2016 senesinde kurulan ve şuan 20 banka ve 28 ödeme kuruluşunda geçerli olan yerli bir ödeme aracı ve elektronik sistemidir. Banka kartı, pos cihazı ve dijital ödeme kanalları olan Troy sayesinde, Mastercard ve Visa egemenliğine ülkemizde neredeyse 5 senedir büyük bir rakip çıktı.

Madem, teknoloji alanından örnekle başladık. Hadi, devam edelim.
Paypal’ı bilmeyen, en azından duymayan yoktur diye düşünüyoruz. Şimdili SpaceX ve X ( Eski adıyla Twitter ) ‘in sahibi Elon Musk tarafından kurulan, sonrasında farklı şirketlerce satın alınan Paypal, şuan dünya genelinde en çok müşteriye sahip sanal bankacılık sistemidir diyebiliriz. Evet, ülkemizde son birkaç senedir yok. Ama yeri boş mı kaldı?

Hayır!

Belki de, hizmet ve gıda markalarından ziyade protesto veya boykot edilmesi daha kolay ve etkisi olacak olan teknoloji hizmetleri boykotu, aslında ülkemizde senelerdir devam ediyor. Bazı politik ve mali sebeplerle ülkemizden çıkmak zorunda kalan Paypal’ın yerine, Papara var! Tamamen Türk şirketleri tarafından oluşturulan ve yerli teknoloji alanında özellikle online ödeme sistemleri açısından devrim sayılacak bu girişim sayesinde, Paypal’ın yokluğunu kısıtlı bir kesim haricinde neredeyse hiç hissetmedik bile!

Yazının başına dönelim, ta en başa!
İsrail Mallarını Boykot Et!

Hayır, ülkemizin ekonomik ve istihdam potansiyeline katkısı olan veya senelerdir yerleşik halde bulunan ürün ve hizmetlerine, körükörüne yapılan boykot yalnızca toplumsal açıdan bizi ve ekonomimizi etkiler. Ne olsa bu çok uluslu şirketler, farklı bölgeleri sayesinde o açığı telafi ederler. En fazla geriye, “ Biz elimizden geleni yaptık!” diyebileceğimiz kola dökme ve deterjan parçalama videoları kaldı =)  Tamam da böyle basit ve sığ şekilde nereye kadar!

Reçeteyi yazıyoruz, iyice anlamaya çalışalım!

Ülkemiz, her anlamda önemli bir konumda. Okul hayatımızdan beri öğretilen coğrafi ve jeopolitik yönlerinin çok çok ötesine geçti.. Ülkemiz, sahip olduğu potansiyeliyle de dünyada ciddi anlamda listelerin en üst sıralarını zorluyor!

Nüfus, özellikle genç ve kalifiye nüfus. Ama işsizlik hat safhada!
Mali güç, yer altı ve yer üstü zenginlikleri, ama dışa bağımlılık hat safhada!
Alt yapı, üstelik beyin takımı ile beraber, ama dışarı kaptırma hat safhada!

Önce bunların bir önüne geçelim.

Sonrasında, toplumsal duruşta beraberlik ve ortak karar o kadar önemli ki! Şuan Türk siyasetinin belki kasti, belki beceriksizlikten dolayı sergilemiş olduğu ( kurum ve isim belirtilmeden, tamamını kapsayacak bir sitemdir. ) durum, toplumu inanılmaz geriyor senelerdir ve birbirinden uzaklaştırıyor.

Bunu hallettiğimizde, zaten ortak yönde alınan ortak kararların, kararlılıkla her zorluğun üstesinden gelebilecek güce dönüşmesi oldukça kolaylaşacak.

Ha unutmada! Fırsatçılık, bu artık hat safhada falan değil- bildiğiniz ayyuka çıktı!!
Şuan ki boytkot ve protestolar sonrası, alternatif Türk markalarının fiyat politikası der, susarız.
Siz anladınız!

Reçeteyi, doktor yazısı gibi değil herkesin tane tane anlayacağı şekilde yazıyoruz ki, arada görmezden gelme gibi bir durum olmasın.

Çok Daha Etkili Bir Boykot ve Protesto, Üstelik Daha Kararlı ve Büyük Bir Güçle

İşte bu şekilde mümkün! Her anlamda eldeki fırsatları, büyük krizler ve çıkmazlar yüz gösterdiğinde, güçlü şekilde değerlendirmek ya da silah olarak öne sürmek varken, birkaç ay sonrasında kendi kendimize bile izleyince güleceğimiz saçmalıkları yapmak zorunda kalıyoruz!

Vitrinde İsrail veya diğer ulusların ortak malları olarak görülse de, ülkemizdeki işletme hakkına sahip yerli şirketlerimizin himayesinde ülkemizde hizmet verdiğini unutmamak gerekiyor.

Kendi ürünümüz, kendi markamız, özellikle katma değeri yüksek hizmet veya ürünlerle önce ülkemizde bu tekellerin yerini aldığında, sonra çevre ülkeler ve globalde rekabet ile alt edemeyeceğimiz bir güç yok! Güç, sermaye ve senelerin rakamlardan ibaret karşılığı değildir.
Güç, hemfikirlermiş kararlar ve fiilen gerçekleştirilmeye başlanmış fikirlerdir.

Umarız, birşeyler anlatabildik. Umarız, yanlış anlaşılmadık. Umarız =)